Przypadkowo usunąłem ważne pliki z dysku SSD sformatowanego w APFS na moim Macu i muszę wiedzieć, czy odzyskanie danych jest jeszcze możliwe. Obawiam się, że TRIM lub sposób działania SSD mogły trwale wymazać dane. Jakie są najbezpieczniejsze kroki lub narzędzia do odzyskiwania plików z APFS, które warto wypróbować, zanim pogorszę sytuację?
Pierwsza rzecz: przestań używać tego dysku, jeśli zależy ci na odzyskaniu plików. Nie instaluj na nim niczego, nie kopiuj na niego żadnych danych, nie uruchamiaj komputera w kółko i nie kombinuj bez potrzeby. Im mniej na niego zapiszesz, tym większe masz szanse.
Na zwykłym dysku twardym (HDD) usunięte pliki często nadal tam są, dopóki coś ich nie nadpisze. Dlatego odzysk może być całkiem skuteczny, jeśli zareagujesz odpowiednio wcześnie.
W przypadku SSD to już bardziej loteria z powodu TRIM. Gdy TRIM wyczyści usunięte bloki, program do odzyskiwania nie przywróci ich w magiczny sposób. To główny powód, żeby od razu przestać używać Maca, gdy zauważysz brakujące pliki.
Ja używałem do tego Disk Drill i cały proces był dość prosty.
Podstawowy proces wyglądał tak:
- Zainstaluj Disk Drill w innym miejscu, nie na dysku, z którego próbujesz odzyskać dane.
- Podłącz dysk APFS albo wybierz dysk wewnętrzny, jeśli to na nim znajdowały się usunięte pliki.
- Przyznaj mu pełny dostęp do dysku w macOS, gdy pojawi się monit, ponieważ bez tego skanowanie APFS może być ograniczone.
- Wybierz wolumin APFS i uruchom pełne skanowanie „Search for Lost Data”.
- Poczekaj, aż skanowanie się zakończy, zanim zaczniesz wyciągać pliki. W moim przypadku czekanie pozwoliło znaleźć więcej rzeczy.
- Najpierw użyj podglądu, szczególnie w przypadku zdjęć i dokumentów, żeby upewnić się, że pliki faktycznie się otwierają.
- Odzyskaj pliki na inny dysk. Nie zapisuj ich z powrotem na tym samym woluminie APFS.
Jedną z przydatnych rzeczy w Disk Drill było to, że zachowywał strukturę folderów dla wielu odzyskanych plików. To ma większe znaczenie, niż się wydaje, bo przeglądanie tysięcy losowych nazw plików szybko staje się męczące. Pokazuje też szanse odzysku dla wielu plików, więc możesz z grubsza ocenić, co prawdopodobnie da się poprawnie przywrócić, zanim odzyskasz ogromną partię danych.
Jeśli wymazałeś dysk w Narzędziu dyskowym, nie zawsze oznacza to, że dane zniknęły natychmiast. Szybkie wymazywanie często usuwa rekordy systemu plików, a nie każdy fragment danych z dysku. Jeśli nie zapisałeś na nim nowych danych, odzyskanie może nadal być możliwe.
Dużym wyjątkiem jest zaszyfrowany wolumin APFS. Jeśli FileVault był włączony i wolumin został sformatowany, stare klucze szyfrowania mogły zostać utracone. Jeśli tak się stało, starych danych zwykle nie da się odzyskać.
Jeśli Disk Drill nie znajdzie tego, czego potrzebujesz, PhotoRec to kolejna opcja. Jest darmowy, ale działa inaczej. Skanuje sygnatury plików zamiast korzystać z metadanych APFS, więc zwykle tracisz nazwy plików i organizację folderów. Nadal jest przydatny, jeśli zależy ci głównie na odzyskaniu zdjęć albo filmów.
Nie próbowałbym dalej odzyskiwania programowego, jeśli dysk wygląda na fizycznie uszkodzony. Przerwij, jeśli:
- ciągle się rozłącza,
- klika, zgrzyta albo piszczy,
- pojawia się tylko czasami,
- albo zawiesza się podczas każdego skanowania.
W takim momencie bezpieczniejszym rozwiązaniem jest laboratorium odzyskiwania danych. Wielokrotne uruchamianie uszkodzonego dysku może pogorszyć szkody. Wiele porządnych laboratoriów oferuje darmową wycenę, a sporo z nich działa na zasadzie brak danych, brak opłaty. Odzysk logiczny może kosztować kilkaset dolarów, podczas gdy uszkodzenia fizyczne albo praca w clean roomie mogą łatwo przekroczyć 1000 dolarów.
Jeśli jednak chodzi tylko o usunięte pliki albo szybkie formatowanie, odzyskiwanie programowe to zwykle najlepsza szansa. Po prostu działaj szybko i nie zapisuj już nic więcej na tym dysku.
Najpierw sprawdź migawki.
Jeśli Time Machine było włączone, APFS może mieć lokalną migawkę sprzed usunięcia, a przywrócenie z niej jest bezpieczniejsze niż uruchamianie skanów odzyskiwania. Jeśli nie ma migawki ani kopii zapasowej, to @mikeappsreviewer ma rację: na dysku SSD z TRIM odzyskanie jest możliwe tylko do momentu, aż usunięte bloki zostaną faktycznie wyczyszczone.
Nie uruchamiaj skanowania odzyskiwania na jedynej kopii tego SSD, jeśli pliki są ważne. Skanowanie mocno obciąża odczyt, ale zawodny zewnętrzny SSD lub Mac, który ciągle montuje/indeksuje wolumin, może jeszcze pogorszyć i tak złą sytuację, więc bezpieczniej jest najpierw wykonać obraz dysku bajt po bajcie i skanować ten obraz. To właśnie ten krok ludzie pomijają, bo wymaga drugiego dysku i odrobiny cierpliwości. Zgadzam się, że przed wszystkim innym warto sprawdzić migawki APFS, ponieważ to odzyskiwanie bez zgadywania. Jeśli nie ma żadnych migawek, warto spróbować narzędzi takich jak Disk Drill, ale traktuj wyniki jako „być może”, dopóki nie wyświetlisz podglądu plików. W przypadku APFS na SSD, zwłaszcza wewnętrznego SSD Maca z TRIM, usunięty nie oznacza, że plik siedzi bezpiecznie w koszu za kulisami. Czasami to okno już się zamknęło.
